ORANJESTAD – Burgers en organisaties op Aruba die worden geraakt door een mogelijke overtreding hoeven niet te volstaan met een klacht bij de overheid. Met een formeel handhavingsverzoek kunnen zij het bevoegde bestuursorgaan verplichten een standpunt in te nemen over de vraag of moet worden opgetreden. Reageert de overheid niet binnen de wettelijke termijn, dan kan de indiener daartegen juridische stappen zetten.
Advocaat Lincoln Gomez wijst daar vandaag op in een publicatie over het Arubaanse bestuursrecht. Volgens hem wordt bij problemen vaak geklaagd via sociale media of buurtgroepen, terwijl er een juridisch instrument bestaat waarmee de overheid formeel kan worden aangesproken. „Een klacht vraagt de overheid om te luisteren. Een handhavingsverzoek vraagt de overheid om te beslissen”, schrijft hij.
Een handhavingsverzoek kan bijvoorbeeld worden gebruikt bij vermeende illegale bouw, strijdig gebruik van grond, milieuovertredingen of andere situaties waarin een bestuursorgaan bevoegd is op te treden.
Voorwaarde is wel dat de verzoeker belanghebbende is. Een burger of organisatie moet dus rechtstreeks door de mogelijke overtreding in zijn belang worden geraakt. Alleen algemene bezorgdheid over een kwestie is niet voldoende. Ook moet er een wettelijke regel zijn die mogelijk wordt overtreden en moet het aangeschreven bestuursorgaan bevoegd zijn om daartegen op te treden.
Overheid moet in beginsel optreden
Het middel krijgt extra gewicht door de zogenoemde beginselplicht tot handhaving. Wanneer een overtreding is vastgesteld en de overheid bevoegd is daartegen op te treden, is het uitgangspunt dat zij die bevoegdheid ook gebruikt. Alleen bijzondere omstandigheden kunnen reden zijn om niet te handhaven.
Dat betekent niet dat ieder verzoek automatisch tot een boete, bouwstop of andere maatregel leidt. De overheid moet eerst onderzoeken of daadwerkelijk sprake is van een overtreding en of er juridische redenen zijn om van optreden af te zien.
Ook de Arubaanse rechter behandelt dergelijke verzoeken. In 2024 boog het Gerecht in Eerste Aanleg zich bijvoorbeeld over een zaak waarin om handhaving tegen illegale bouwwerken was gevraagd.
Twaalf weken
Een belangrijk verschil met een gewone klacht is dat aan een handhavingsverzoek wettelijke termijnen zijn verbonden. Als voor het betreffende besluit geen andere termijn is vastgesteld, geldt onder de Landsverordening administratieve rechtspraak een termijn van twaalf weken. Blijft een beslissing daarna uit, dan wordt dat juridisch gelijkgesteld met een afwijzende beschikking, een zogenoemde fictieve weigering.
De burger hoeft dus niet onbeperkt te wachten totdat een ministerie of overheidsdienst reageert.
Tegen een daadwerkelijk genomen beschikking geldt in de regel een bezwaartermijn van zes weken. Bij het uitblijven van een beslissing is die termijn volgens de Arubaanse Lar acht weken, gerekend vanaf het moment waarop de overheid in gebreke raakt.
Daarna kan de kwestie uiteindelijk bij het Gerecht en in hoger beroep bij het Gemeenschappelijk Hof van Justitie terechtkomen.
Gomez benadrukt dat het handhavingsverzoek geen garantie biedt dat de overheid ook daadwerkelijk ingrijpt. Het belangrijkste verschil is dat een burger die rechtstreeks wordt geraakt de kwestie daarmee uit de sfeer van klachten en meldingen kan halen en in een formele bestuursrechtelijke procedure kan brengen.
Volgens hem kan een goed onderbouwde brief soms al voldoende zijn om een onderzoek door de overheid op gang te brengen. Zijn advies is daarbij eenvoudig: zet het verzoek op schrift, bewaar bewijs van ontvangst en houd de wettelijke termijnen nauwkeurig bij.
