Privénotities Beatrix geven zeldzame inkijk in haar oordeel over Aruba en Curaçao

ORANJESTAD – Koningin Beatrix hield zich tijdens haar regeerperiode veel intensiever bezig met Aruba en Curaçao dan uit haar openbare optreden zichtbaar werd. Persoonlijke aantekeningen laten zien dat zij achter gesloten deuren uitgesproken oordelen had over politici, de staatkundige toekomst van de eilanden én de manier waarop Nederland met de Caribische delen van het Koninkrijk omging.

De aantekeningen komen naar voren in het nieuwe onderzoek naar de koloniale geschiedenis van het Huis Oranje-Nassau, dat vrijdag aan koning Willem-Alexander is aangeboden. Het onderzoek stond onder leiding van historicus Gert Oostindie en werd uitgevoerd door ongeveer zestig onderzoekers. Willem-Alexander gaf er in 2022 zelf opdracht toe.

Vooral het deel over Beatrix biedt een bijzondere inkijk. Achter het zorgvuldig geregisseerde openbare optreden van de koningin ging een veel uitgesprokener oordeel over de Koninkrijksrelaties schuil.

Zo keek Beatrix begin jaren tachtig met grote zorgen naar de staatkundige strijd op Aruba. Ze had een duidelijke mening over de ontwikkelingen rond de Status Aparte en de politieke strategie van Betico Croes.

Decennia later was haar oordeel over de politieke ontwikkelingen op Curaçao minstens zo scherp. Over de eerste regering na 10 oktober 2010 stak ze haar mening niet onder stoelen of banken. Haar notities over de Curaçaose politiek bevatten meer ongewoon directe observaties over bestuur, corruptie en de verhouding met Nederland.

Maar Beatrix koos daarmee niet vanzelfsprekend de kant van Den Haag. Integendeel. In haar aantekeningen komt ook harde kritiek op Nederland voor.

Ook bleef het niet altijd bij persoonlijke observaties. Uit het onderzoek blijkt dat Beatrix zich achter de schermen bemoeide met Nederlandse politieke besluiten.

De betekenis van verschillende passages zit juist in het verschil tussen Beatrix als staatshoofd en Beatrix achter gesloten deuren. Haar privéaantekeningen waren geen regeringsbeleid, maar laten wel zien welke opvattingen zij zelf had en welke onderwerpen zij bij Nederlandse bewindslieden onder de aandacht bracht.

Het onderzoek naar het Huis Oranje-Nassau beslaat vijf boeken en behandelt de koloniale geschiedenis tot in de moderne tijd. Het publieksboek van Oostindie heet Oranje en de koloniën, 1600-2025.

Curaçao.nu publiceert morgen, drie verhalen over deze tot dusver nauwelijks zichtbare kant van Beatrix: haar oordeel over de Status Aparte en Betico Croes op Aruba, haar ongekend scherpe notities over de politiek op Curaçao en haar persoonlijke bemoeienis met het behoud van Curaçaose monumenten.