ORANJESTAD – De beëindiging van de strafzaak tegen Mike de Meza neemt een belangrijke wettelijke belemmering voor een ministerschap weg. De AVP-politicus is niet veroordeeld en is in deze zaak ook geen verdachte meer in een lopend strafonderzoek. Daarmee kan hij opnieuw als kandidaat-minister in beeld komen.
Maar berichten dat De Meza nu automatisch of ‘officieel ministeriabel’ is, gaan verder dan de Arubaanse wet toelaat: voordat hij kan worden voorgedragen, moet hij opnieuw de volledige integriteitsscreening doorlopen.
Het Openbaar Ministerie maakte woensdag bekend dat de strafzaak tegen de Meza en zijn echtgenote definitief is beëindigd. Het echtpaar werd verdacht van het meermaals opzettelijk verstrekken van onjuiste of onvolledige gegevens in aangiften inkomstenbelasting over de periode 2009 tot en met 2021.
Het OM ging naar eigen zeggen uit van een bewijsbare strafzaak. Tijdens een eerste TOM-zitting op 10 juni weigerde het echtpaar een transactie, waarna beiden werden gedagvaard voor een openbare behandeling op 24 augustus.
Op verzoek van de verdachten kwam er op 7 augustus een tweede TOM-zitting. Het OM bood toen wegens niet nader omschreven “specifieke zaaks- en persoonsgerelateerde omstandigheden” een lager bedrag aan. Dat werd op 11 augustus betaald. De dagvaardingen zijn daarop ingetrokken.
Er is daarmee geen rechterlijk oordeel gekomen over de beschuldigingen en dus ook geen strafrechtelijke veroordeling. Dat laatste is belangrijk voor een eventueel ministerschap.
Wettelijke blokkade verdwenen
De Landsverordening integriteit ministers bepaalt dat een formateur een kandidaat niet mag voordragen wanneer deze in de acht jaar daarvoor voor een misdrijf is veroordeeld. Ook iemand die verdachte is in een lopend strafrechtelijk onderzoek naar een misdrijf mag niet worden voorgedragen.
Op basis van deze specifieke strafzaak voldoet De Meza nu aan geen van beide uitsluitingsgronden: hij is niet veroordeeld en het strafonderzoek is volgens het OM definitief afgedaan.
In die beperkte betekenis is De Meza dus weer ministeriabel: de strafzaak verhindert niet langer dat hij opnieuw kandidaat wordt.
Maar daarmee heeft hij de wettelijk verplichte screening nog niet doorstaan.
Afgesloten strafzaak komt terug in screening
Iedere kandidaat-minister moet vóór een voordracht opnieuw worden onderzocht. De wet schrijft onder meer een justitieel onderzoek, een staatsveiligheidsonderzoek, een fiscaal onderzoek, onderzoek naar ongebruikelijke transacties en een medisch onderzoek voor. De resultaten worden aan de formateur en de Gouverneur meegedeeld.
De oude zaak verdwijnt daarbij niet uit beeld. De procureur-generaal moet bij het justitieel onderzoek expliciet melden of een kandidaat verdachte is of is geweest in een lopend of reeds afgesloten strafrechtelijk onderzoek naar een misdrijf.
Ook de Belastingdienst krijgt opnieuw een rol. De Inspecteur moet een algemeen oordeel geven over het fiscale gedrag van de kandidaat gedurende de voorafgaande vijf jaar en omstandigheden melden die voor de integriteit van het ambt relevant kunnen zijn. Ook het betalingsgedrag van belastingen en premies wordt onderzocht.
Bovendien bevat artikel 8 een bredere bepaling: een formateur mag een voordracht niet bevorderen wanneer die zich niet verdraagt met de uitkomst van een van de screeningsonderzoeken.
Dat betekent dat uit het enkele feit dat de strafzaak is gesloten juridisch niet kan worden afgeleid dat De Meza de nieuwe screening zal halen.
De Arubaanse overheid omschrijft de procedure zelf ook als een toets van de benoembaarheid van kandidaat-ministers die vooraf moet plaatsvinden.
Kranten leggen verschillende accenten
De Arubaanse media gaan verschillend met dat onderscheid om.
Solo di Pueblo blijft in zijn berichtgeving dicht bij het OM-persbericht. De krant meldt groot dat De Meza en zijn echtgenote strafvervolging hebben voorkomen door een transactie te accepteren en te betalen. De grote afbeelding met een rechtershamer en de stempel ‘PAGADO’ zet het bericht visueel steviger aan, maar verandert de feitelijke inhoud niet.
Ook 24ora volgt in zijn eerste bericht het OM vrijwel letterlijk. Het medium vermeldt de verdenking, beide TOM-zittingen, het lagere tweede aanbod, de betaling en het intrekken van de dagvaardingen. Een eigen toevoeging is de identificatie van M.E. de Meza als Mike de Meza en van zijn echtgenote als Brigitte de Meza.
Interessanter is het afzonderlijke politieke bericht van 24ora over premier Mike Eman. Daarin zegt Eman zelf dat De Meza, als hij opnieuw minister wil worden, de screening opnieuw moet doorlopen. Eman voegt daaraan toe dat hij er persoonlijk niet aan twijfelt dat De Meza die zal halen.
Dat onderscheid is juridisch precies: Eman spreekt een verwachting uit over een screening die nog moet plaatsvinden. Hij zegt niet dat De Meza die screening al heeft doorstaan.
24ora meldt daarnaast dat de kwestie tot spanningen heeft geleid tussen Eman en De Meza en binnen de AVP. Volgens Eman zou bij een terugkeer van De Meza in het kabinet een andere minister bereid zijn plaats te maken.
EA News gaat stap verder
EA News brengt naast een vrijwel letterlijke weergave van het OM-bericht verschillende artikelen waarin De Meza zijn eigen visie op de zaak geeft. Daarin stelt hij onder meer dat de Belastingdienst over de documenten beschikte en spreekt hij van misbruik van macht.
Dat zijn uitspraken van De Meza en geen conclusies van het OM. Het OM zegt juist dat het vóór het sluiten van de transactie uitging van een bewijsbare strafzaak.
EA News gaat het verst in het artikel met de kop dat de zaak is gesloten en De Meza nu “oficialmente ministeriabel” is.
Die conclusie behoeft een belangrijke kanttekening.
De wet kent het begrip ‘officieel ministeriabel’ niet. Zij bepaalt aan welke onderzoeken een kandidaat moet worden onderworpen en wanneer de formateur een kandidaat niet mag voordragen. De beëindigde strafzaak neemt één harde uitsluitingsgrond weg, maar levert geen positieve wettelijke verklaring op dat iemand daarmee automatisch geschikt is voor benoeming.
Daarvoor moet eerst de nieuwe screening worden afgerond.
NoticiaCla voegde eerder bedrag toe
NoticiaCla bracht in juni bovendien informatie die niet in het nieuwe OM-persbericht staat. Het medium meldde toen dat het eerste transactievoorstel 5.000 florin per persoon bedroeg.
Dat maakt de formulering van het OM dat tijdens de tweede TOM-zitting een “lagere geldsom” is vastgesteld extra relevant. Het OM zegt niet hoe hoog het uiteindelijke bedrag was en evenmin welke concrete omstandigheden aanleiding vormden om na de dagvaarding met een lager aanbod te komen.
Ook dat blijft dus een onbeantwoorde vraag.
Conclusie
De juridisch meest nauwkeurige formulering is dat De Meza opnieuw kandidaat voor een ministerspost kan zijn, omdat de lopende strafzaak die hem eerder blokkeerde is beëindigd en hij in die zaak niet is veroordeeld.
Maar stellen dat hij daarmee al ‘officieel ministeriabel’ of door de screening heen is, is te stellig.
Sterker nog: de afgesloten belastingzaak wordt volgens de wet juist opnieuw onderdeel van het justitiële onderzoek en daarnaast moet zijn fiscale gedrag opnieuw worden beoordeeld.
Premier Eman lijkt dat onderscheid zelf te onderkennen. Hij verwacht dat De Meza de screening zal doorstaan, maar zegt tegelijkertijd dat die screening opnieuw moet plaatsvinden.
Pas daarna kan volgens de Landsverordening integriteit ministers worden vastgesteld of de weg naar een ministerspost daadwerkelijk vrij is.
