Raad van State geeft groen licht voor HOFA, maar stelt één voorwaarde

DEN HAAG – De Raad van State van het Koninkrijk ziet geen principiële bezwaren tegen de Rijkswet Houdbare Overheidsfinanciën Aruba (HOFA), maar adviseert wel een aanpassing van het omstreden artikel 38. Volgens de hoogste juridische adviseur van het Koninkrijk mag de beperking van de bevoegdheden van Aruba niet verder gaan dan strikt noodzakelijk voor de uitvoering van de financiële afspraken tussen Aruba en Nederland.

Met het vandaag gepubliceerde advies krijgt de Arubaanse regering steun voor de kern van het wetsvoorstel. De Raad van State onderschrijft de gekozen constructie waarbij het huidige tijdelijke financiële toezicht wordt vervangen door een combinatie van een consensusrijkswet en een Arubaanse landsverordening. Volgens de Raad past deze vorm binnen de mogelijkheden die het Statuut biedt voor vrijwillige samenwerking tussen landen binnen het Koninkrijk.

HOFA vloeit voort uit het bestuurlijk akkoord dat Aruba en Nederland in juni 2024 sloten. De wet moet zorgen voor houdbare overheidsfinanciën en bevat regels voor begrotingsdiscipline, schuldafbouw en financieel toezicht. Ook voorziet de wet in een leenfaciliteit waarbij Aruba onder voorwaarden tegen gunstige Nederlandse rentetarieven kan lenen.

Artikel 38

Het politieke debat concentreerde zich de afgelopen maanden vooral op artikel 38. Die bepaling schrijft voor dat de Arubaanse regering geen wetsvoorstellen tot wijziging of intrekking van de Landsverordening Waarborging Houdbare Overheidsfinanciën kan indienen of bekrachtigen zonder voorafgaande instemming van de Rijksministerraad. Tegenstanders van HOFA zien daarin een aantasting van de autonomie van Aruba.

De Raad van State erkent dat artikel 38 een beperking vormt van de bevoegdheden van regering en Staten van Aruba. Toch acht de Raad die beperking in beginsel gerechtvaardigd, omdat Aruba en Nederland gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor de financiële normen die in het kader van de wet worden afgesproken. Daarbij wijst de Raad erop dat ook de Rijksministerraad de normen niet eenzijdig kan wijzigen zonder medewerking van Aruba. Bovendien geldt de regeling slechts zolang het financiële toezicht van kracht is.

Schuldquote en begrotingssaldo

Tegelijkertijd adviseert de Raad om de bepaling nauwer af te bakenen. Volgens het advies zou de verplichte instemming van de Rijksministerraad alleen moeten gelden voor de onderdelen van de Arubaanse landsverordening waarin de concrete financiële normen zijn vastgelegd, zoals de schuldquote en het primaire begrotingssaldo. Daarmee neemt de Raad gedeeltelijk de zorgen over de autonomie van Aruba over.

Naast artikel 38 plaatst de Raad van State nog enkele technische kanttekeningen bij het wetsvoorstel. Zo moet volgens het advies beter worden uitgelegd welke publiek-private samenwerkingsprojecten buiten de begrotingsnormen vallen en welke financiële omvang die verplichtingen hebben. Ook vraagt de Raad om meer duidelijkheid over de herfinanciering van buitenlandse leningen van Aruba, de status van beoordelingen door het College Aruba financieel toezicht (CAft) en het beheer van archieven van dat college.

Sterke verbetering

Opvallend is dat de Raad van State in het advies wijst op de sterke verbetering van de Arubaanse overheidsfinanciën in de afgelopen jaren. De schuldquote is inmiddels gedaald tot ongeveer 61 procent van het bruto binnenlands product en bevindt zich onder het niveau van vóór de coronacrisis. Ook heeft Aruba de nominale staatsschuld teruggebracht en meerdere jaren begrotingsoverschotten gerealiseerd. Tegelijk constateert de Raad dat er nog uitdagingen bestaan op het gebied van financiële verantwoording, publieke investeringen en het toezicht op de collectieve sector.

De Raad van State adviseert de regering het wetsvoorstel en de toelichting op verschillende punten aan te passen voordat het wordt ingediend bij de Tweede Kamer, de Staten van Aruba, Curaçao en Sint Maarten. Een fundamentele afwijzing van HOFA bevat het advies echter niet. De belangrijkste boodschap luidt dat de wet mogelijk is, maar dat de beperking van de Arubaanse autonomie nauwkeuriger moet worden omschreven.