ORANJESTAD - Met het definitieve einde van de raffinaderij in San Nicolas herleeft ook het verhaal van Lago, ooit het industriële hart van Aruba. In een nieuwe, sterk uitgebreide uitgave onderzoekt econoom Jorge R. Ridderstaat hoe de oliegigant niet alleen een wereldspeler was in de oorlogseconomie, maar ook een bron van sociale mobiliteit en nationale vorming.
Voor columnist Lincoln D. Gomez is die geschiedenis persoonlijk: zijn grootvader overleefde een explosie op het terrein en bouwde er zijn toekomst op. De sluiting van de raffinaderij markeert volgens hem het einde van een tijdperk, maar niet van het verhaal.
Door | Lincoln D. Gomez
In 2008 publiceerde dr. Jorge R. Ridderstaat The Lago Story, een krachtig en ondergewaardeerd verslag van Aruba’s belangrijkste industriële instituut. Begin dit jaar kocht ik een exemplaar en deelde hoe persoonlijk het verhaal voor mij voelde. Mijn grootvader, Andrew Lincoln Lampkin, had bij Lago gewerkt. Hij kwam daar bijna om het leven. Hij bouwde er ook zijn toekomst op.
Dat bericht raakte een snaar. Het boek was vrijwel direct uitverkocht. Wat daarna gebeurde, had ik niet verwacht. De auteur nam contact op. We spraken. We dachten terug. We herinnerden ons. Ik zei hem iets waar ik werkelijk in geloofde: het verhaal van Lago was nog niet af.
Hij was het daarmee eens. En toen schreef hij het opnieuw.
De auteur: econoom, docent, redacteur
Dr. Jorge Ridderstaat is geen gewone historicus. Hij is momenteel universitair hoofddocent aan de Rosen College of Hospitality Management van de University of Central Florida — een van de vijf beste hospitality-opleidingen ter wereld. UCF telt meer dan 63.000 studenten.
Voordat hij naar UCF ging, werkte Jorge twintig jaar bij de Centrale Bank van Aruba, eerst als econoom en later als hoofd van de onderzoeksafdeling. Hij behaalde zijn doctoraat in toegepaste toerismestudies aan de Vrije Universiteit Amsterdam, een master economie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en een bachelor accountancy in Den Haag.
Hij publiceerde peer-reviewed artikelen, doceerde over verschillende vakgebieden en zijn werk over overtoerisme vormde zelfs de basis voor een van mijn eigen columns. Hij draagt bovendien bij aan mijn komende boek over 40 jaar Status Aparte. Maar belangrijker dan titels en functies is zijn toewijding aan herinnering. Jorge tilt anderen op. Hij schrijft de geschiedenis niet alleen op — hij geeft haar een stem.
Een herschreven verhaal
De nieuwe uitgave heet Lago Oil & Transport Company, Ltd.: Industrial Power, Social Change, and National Rebirth. Het is geen herdruk. Het is een heruitvinding.
Uitgebreid met meer dan 500 pagina’s beschrijft het boek nu een eeuw aan industriële ambitie, geopolitieke gevolgen en sociale verandering.
Van de start van de raffinaderij in 1924 tot haar centrale rol in de Tweede Wereldoorlog; via groei, sluiting in 1985 en de daaropvolgende decennia van politieke frictie en mislukte heropeningspogingen — dit boek doet meer dan documenteren. Het analyseert. Het herinnert. En in een van de meest persoonlijke hoofdstukken vertelt het het verhaal van een jonge man die op zijn zestiende naar Aruba kwam, in het hart van de zwavelplant terechtkwam en daar bijna stierf.
Een man in het vuur
Die man was mijn grootvader. Geboren in een landbouwfamilie op St. Vincent verliet Andrew Lincoln Lampkin het land en sloot zich aan bij de industriële frontier op Aruba. Hij werd opgeleid aan de Apprentice School van de raffinaderij. Hij werkte hard. Toen kwam de explosie.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog schudde een enorme ontploffing de zwavelinstallatie door elkaar. Mijn grootvader was een van de mannen die binnen vastzaten. Zijn broer Evan, die in de buurt werkte, sprong over een laag draadhek en trok hem door rook en vuur naar buiten. Mijn grootvader was zo ernstig verbrand dat hij als laatste werd behandeld — men dacht niet dat hij zou overleven. Maar hij overleefde. Hij herstelde zes maanden lang in baden met laurierolie. Hij bleef voor het leven getekend. En daarna — ging hij terug aan het werk.
Er was geen verzekering. Geen vangnet. Alleen doorzettingsvermogen.
Later werkte hij bij Aruba Chemical Industries. Toen de fabriek sloot, was hij de laatste die de poort op slot deed. Zijn directeur gaf hem een afscheidscadeau: een volledig onderhouden Chevrolet uit 1957, met glanzende whitewall-banden, die in zijn garage stond toen hij thuiskwam.
Hij ging rustig met pensioen. Maakte meubels in zijn achtertuin. Plantte guave, zuurzak, mango, granaatappel, chermaruk. Die tuin leeft voort — in de mijne.
Zijn verhaal, zoals zoveel anderen, behoort niet alleen toe aan één familie, maar aan een heel land.
Een laatste hoofdstuk: de aankondiging
Op 9 november 2025 bevestigde de Arubaanse premier Mike Eman wat al lang in het nationale bewustzijn hing: de raffinaderij gaat definitief dicht.
De Lago-raffinaderij, ooit een van de grootste ter wereld, wordt ontmanteld. Het terrein wordt herbestemd voor schone energie, maritieme innovatie, huisvesting en cultuur.
De aankondiging kwam tijdens een bezoek van de Nederlandse premier Dick Schoof. Symbolisch passend: de raffinaderij die ooit hielp de geallieerde oorlogsinspanning te voeden, zal nu worden opgeruimd met hulp van het land dat zij hielp bevrijden.
Herinnering boven machines
Nu de raffinaderij sluit, wat blijft er dan over?
Voor degenen die met haar verhaal zijn opgegroeid, alles. Lago ging nooit alleen over olie. Het ging over kansen. Over offers. Over veerkracht die werd doorgegeven als erfgoed. Het is de reden dat mijn moeder in Nederland kon studeren. Het is de reden dat ik advocaat werd.
En nu vormt het mede de toekomst van mijn zonen. We zijn allemaal deel van die oogst. De fysieke raffinaderij verdwijnt. Maar dankzij dit boek leeft het verhaal voort.
Slot
Sommige verhalen eindigen in stilte. Andere in vuur. Maar de belangrijkste blijven lang nagalmen. De raffinaderij gaf ons meer dan olie. Ze gaf ons richting. En nu, dankzij dr. Jorge Ridderstaat, blijft het verhaal dat zij aanwakkerde bestaan.
Waar het boek te vinden is
Lago Oil & Transport Company, Ltd.: Industrial Power, Social Change, and National Rebirth is nu verkrijgbaar op Amazon, zowel in paperback als e-book.
